ალბანური ეკლესიები - ჩვენი ისტორიის უძველესი ნაკვალევი

ალბანური ეკლესიები - ჩვენი ისტორიის უძველესი ნაკვალევი

 

აზერბაიჯანის სახელმწიფო მთარგმნელობითმა ცენტრმა მოამზადა ვიდეო რგოლი „ალბანური ეკლესიები - ჩვენი ისტორიის უძველესი ნაკვალევი“, რომელიც მოგვითხრობს საუკუნეების მანძილზე აზერბაიჯანში მცხოვრები ალბანელების უძველეს ისტორიაზე, აზერბაიჯანელ თურქებთან თანაარსებობასა და საერთო კულტურაზე და 1836 წლის 11 მარტით დათარიღებული რუსეთის იმპერატორის ნიკოლოზ პირველის განკარგულებით სომხეთის გრიგორიანული ეკლესიის დაქვემდებარებაში გადასვლის შემდეგ სომხების მიერ ალბანეთის სამოციქულო ეკლესიის გაყალბებაზე.

ვიდეორგოლი, რომელიც საერთაშორისო ინტერნეტ სივრცეში ინგლისურ, რუსულ, თურქულ, სპარსულ, არაბულ, ქართულ, ფრანგულ, უკრაინულ, ესპანურ და გერმანულ ენებზე გავრცელდება, ასევე გადაეგზავნება აზერბაუჯანში აკრეტიტებულ უცხო ქვეყნების საელჩოებსა და მსოფლიოს ავტორიტეტულ მასობრივ საინფორმაციო საშუალებებს

 

ალბანური ეკლესიები - ჩვენი ისტორიის უძველესი ნაკვალევი

კავკასიის ალბანეთი, რომელიც თავისი ისტორიით, კულტურითა და ძეგლებით ყოველთვის იზიდავდა ცივილიზებული სამყაროს ისტორიკოსების ყურადღებას, მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანაა, სადაც ქრისტიანობა გავრცელდა. ისტორიული წყაროების თანახმად, იერუსალიმიდან და სირიიდან ჩამოსულმა ქრისტიანმა მისიონერებმა პირველ საუკუნეში განაპირობა აქ პირველი ქრისტიანული თემების ჩამოყალიბება.

ამ წყაროებში ასევე ნათქვამია, რომ სომხეთის გრიგორიანული ეკლესიისგან განსხვავებით, ალბანეთის სამოციქულო ეკლესიის ისტორია დასაბამს იღებს იერუსალიმის ეკლესიიდან, მოგვიანებით კი იერუსალიმის საპატრიარქოდან. ამის შესახებ უფრო დაწვრილებითი ინფორმაცია მოცემულია ცნობილი ალბანელი მემატიანეს მუსე კალანკატლის მიერ ალბანეთის მმართველის ჯავანშირის დავალებით დაწერილ წიგნში „ალბანეთის ქვეყნის ისტორია“. წიგნში ნათქვამია, რომ მოციქულ ფადეის მოწაფემ, წმინდა ელისემ, შექიში, რომელიც ალბანეთის ერთ-ერთ ძველი პროვინცია გახლდათ, ქიშის ტაძრის მშენებლობისას თქვა: "ეს არის ჩვენი სულიერი ცენტრი, უპირველესი ადგილი, სადაც განათლებას ვეზიარებით". წიგნში ასევე ნათქვამია, რომ ალბანეთში პირველი ქრისტიანი  მისიონერი წმინდა ელისე,  მოკლეს და დაკრძალეს ქალაქ შექის მახლობლად. ის, რომ ქრისტიანობა  კავკასიის ალბანეთში სომხებთან შედარებით გაცილებით ადრე გავრცელდა, აისახა სომეხი კათოლიკოსის აბრაამის ალბანელებისადმი მიმართულ წერილში,: ”ალბანეთის საპატრიარქოს ტახტი, რომელიც ჩვენზე ძველია, გვეთანხმებოდა ჩვენ (სომხებს)”.

https://1905.az/bizim-kilselerimizi-menimsemeleri-bir-yana-onlar-ozlerini-ilk-xristianlar-adlandirirlar/

 

კავკასიის ალბანეთის შესახებ გამოკვლევების თანახმად, V-VIII საუკუნეებში ამ ტერიტორიაზე 12 საეპისკოპოს ყოფილა: კაბალა (გაბალა), გაშუა, იუტა, ამარასი, ცრი, ბალასაკანი (შე), გირდიმანი, მეტ-კოგმანკი, მეტ-ირანკი, ჰაბანდი, პართავი (ბარდა). ) და განჯასარი (ქელბრი). 552 წელს, მას შემდეგ რაც ალბანეთის ეკლესიის წინამძღვარი, წმინდა მამა აბასი, საცხოვრებელად  ჭოლიდან ბარდაში გადავიდა, ბარდას ეკლესია დიდ მონასტრად იქცა.

http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_iyun2009/83866.htm

 

ალბანეთის ეკლესიების სომხიზაციის მცდელობების ფაქტები ასევე გვხვდება მრავალი ცნობილი ისტორიკოსის სამეცნიერო გამოკვლევებში.

იმპერატორ ნიკოლოზ I- ის 1836 წლის 11 მარტის ბრძანებულებით, რომელიც დამტკიცებულ იქნა რუსეთის სენატის მიერ 1836 წლის 10 აპრილს, ალბანეთის სამოციქულო ეკლესია დაექვემდებარა სომხეთის გრიგორიანული ეკლესიას. ამით დასრულდა ალბანეთის ეკლესიის დამოუკიდებლობა.

გამოჩენილმა რუსმა ისტორიკოსმა და ძველი კავკასიის ისტორიის ერთ-ერთმა ყველაზე ცნობილმა მკვლევარმა პროფესორმა ილია პავლოვიჩ პეტრუშევსკიმ (1898–1977), თავის კვლევებში ფაქტებზე დაყრდნობით დაამტკიცა, რომ სომხების მიერ ალბანეთის ტერიტორიების სომხიზაცია, "ალბანეთის ეკლესიის" როგორც ფაქტის განადგურება და მისი "სომხურ ეკლესიად" გადაკეთება მიზანმიმართული და უწყვეტი პროცესი იყო, ხოლო ყარაბაღის ისტორიული ძეგლები სომხურ კულტურას არასდროს განეკუთვნებოდნენ.

https://az.wikipedia.org/wiki/Alban_Həvari_kilsəsi

 

ცნობილმა "სომეხმა ისტორიკოსმა" ნიკოლაი ადონცმა (1871–1942) თავის კვლევებში აღნიშნა, რომ სომხურ მოსახლეობას არასდროს ჰქონია არანაირი გავლენა ყარაბაღის მთიან ნაწილში.

ცნობილ აღმოსავლეთმცოდნე, აკადემიკოს ზია ბუნიადოვ VII საუკუნის არაბი ისტორიკოსის ალ-ვაკის მოღვაწეობის შესწავლისას, საინტერესო ისტორიულ ფაქტ წააწყდა.

სამხედრო სადაზვერვო ინფორმაციის შეგროვების მიზნით და იმის გასარკვევად, თუ რომელი ტომები ცხოვრობდნენ ქვეყანაში, არაბთა სახალიფოს მეთაურმა ხალიფა მუავია (661-680) კავკასიის ალბანეთში შეჭრამდე ინფორმაცია შეაგროვა. ხალიფა ალ-ჯურჰუმისადმი მითითებების შესაბამისად დადგინდა, რომ ამ ტერიტორიებზე გაბატონებული ენა იყო თურქული  და ტომთაშორის საკომუნიკაციო საერთო ენაც თურქული ენა გახლდათ.

https://az.wikipedia.org/wiki/Azərbaycan_Ərəb_xilafətinin_tərkibində

 

მრავალ წყაროებში, რომლებიც კავკასიის ალბანეთის ისტორი შესწავლიდნენ, ნათქვამია, რომ ალბანეთის კათოლიკოსის ტახტი მე-4-5 საუკუნეებში დერბენში, ჩოლას მონასტერში, მე-6-7 საუკუნეებში ბარდას მონასტერში, მე-8-9 საუკუნეებში დარაში, წმინდა ელიზეს მონასტერში და  მე –10 – მე –15 საუკუნეებში ქელბრში, ხუდავანგის მონასტერში მდებარეობდა.

არქეოლოგია, ეთნოგრაფია და ანთროპოლოგია მეცნიერული დაკვირვებით განსაზღვრავს, რომ ალბანელებთან თანაცხოვრებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანელი ხალხის ჩამოყალიბებასა და ეთნოგენეზში.

ცნობილი აზერბაიჯანული ეპოსის "ქიაბი- გორგუდის" მთავარი გმირის, "ოღუზი ხალხის მეთაურის დიდი უზის" და ასევე "სალურ ყაზანი" ალბანთა თავკაცებად მოხსენიება  (II ტომი) ალბანურ-აზერბაიჯანური ურთიერთობების უძველეს ფესვებზე მიანიშნებს.

ისტორიულ დოკუმენტებში ნათქვამია, რომ აზერბაიჯანელი ხალხის წინაპრები ძველად ქრისტიანობი იყვნენ და, რა თქმა უნდა, ლოცულობდნენ ოღუზის ქვეყნებში, ისტორიულ ალბანურ-აზერბაიჯანულ ტერიტორიებზე განლაგებულ ტაძრებში, ეკლესიებსა და მონასტრებში, რომელთა სახელებიც დღემდეა შემორჩენილი.

ათასობით წლის განმავლობაში აზერბაიჯანში დაცულია მრავალი ალბანური ქრისტიანული ტაძარი - ქიში (შექი), ხუდავანგი, განჯასარი (ქელბეჯერი), გურმუქი, ლაქიტი, გუმი (კახი), ავეი (ყაზახი), ჯოტარი (გაბალა) და სხვა. ასეთ ტაძრებს ჩვენი ხალხი დღემდე სტუმრობს, როგორც წმინდა საკრალურ ადგილებს, რომლებსაც აზერბაიჯანის სახელმწიფო იცავს და უფრთხილდება.

https://az.wikipedia.org/wiki/Alban_ölkəsinin_tarixi

 

და სხვა ...

  • გამოიცა მარკესის „რჩეული ნაწარმოებების“ ორტომეული გამოიცა მარკესის „რჩეული ნაწარმოებების“ ორტომეული

    სახელმწიფო მთარგმნელობითი ცენტრის ახალი პროექტის ფარგლებშირომელიც ითვალისწქინებს მსოფლიო ლიტერატურის მარგალიტების“ 150 ტომეულის სერიულ გამოცემასგამოვიდა მსოფლიოში აღიარებული კოლუმბიელი მწერლის, ნობელის პრემიის ლაურეატის გაბრიელ გარსია მარკესის რჩეული ნაწარმოებების ორტომეული.

  • აზერბაიჯანელი პოეტების შემოქმედება ესპანურენოვან პორტალში აზერბაიჯანელი პოეტების შემოქმედება ესპანურენოვან პორტალში

     მაროკოს ესპანურენოვანმა პოპულარულმა პორტალმა “Marruecos.ma”-მ გამოაქვეყნა ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტების ადილ მირსეიდისა („მშვიდობით“) და ჰამიდ ჰერისჩის („ჯალათის პირისპირ“) ლექსები,