جعفر جبارلی و مکتب مترجمی آذربایجان

جعفر جبارلی و مکتب مترجمی آذربایجان

بنا بر دستوری که رییس جمهور الهام علی اف به امضا رسانیده است سالگرد ۱۲۰ ساله ی جعفر جبارلی ادیب بزرگ و درامنویس برجسته باید در کشوردر سطح بالا برگزار شود.

با این مناسبت در بنیاد ترجمه ی دولتی آذربایجان هم با شرکت دانشمندان و نویسندگان و مترجمین گردهمایی تشکیل شده است. در گردهمایی از تاریخ رشته ی ترجمه، از دوران پیشرفت آن، از جمله در این مراحل از نقش استثنای جعفر جبارلی سخن گفته شده است. هماهنگ کننده ی گردهمایی  نویسنده و مترجم اعتماد باشکچید تشریح کرده است که  جعفر جبارلی نه تنها نویسنده و درامنویس بوده، بلکه هم در عین حال مانند مترجمی شهرت یافته است: در آذربایجان یکی از  بنیانگذارانی  که اساس رشته ترجمه گذشته است، جعفر جبارلی می باشد. وی در آذربایجان در زمانی فعالیت نموده است که هنوز پرنسیپ ها و اصول رشته ی ترجمه بخوبی شکل نگرفته و ثبات نیافته بود. خدمات وی در این حوزه و نمونه های آثار ترجمه شده که به  ادبیات ما بخشیده است، امروز هم با کامل شدن خود برگزیده می شوند. بنا بر شرح حالش که از آن معلوم می شود جعفر جبارلی در روزنامجات و مجلات مختلف مترجمی کرده است. در روزنامه ی " کمونیست" وظیفه ی سر مترجم را اجرا کرده است. در مقاله ی "باید به موضوع ترجمه اهمیت داده شود" که در سال ۱۹۲۶ نوشته شده و به همه ما معلوم است، مسایلی که جبارلی مورد توجه ما قرار می دهد امروزه هم فوریت دارد. این ها بی توجهی به مترجمی، گرایش به بی مرتبی در مترجمی حرفه ای، وضع ناخوشایند کار ترجمه،  ناروانی و  مبهم شدن افکار، رعایت نکردن به درستی و تمیزی زبان و غیری بودند. متاسفانه از همان دوره معلوم است که نزدیک به ۱۰۰ سال وقت گذشته است ، ما هنوز هم در رشته ی مترجمی با همان مشکلات مواجه ایم.

سپس پروفسور رستم کمال بیان کرد که جعفر جبارلی را سمبول فرهنگ ملی آذربایجان را محسوب می کند: در دوران زندگانی از جمله بعد از  فوتش اعتراف شده است که وی استعداد غیر معمولی داشته است. وی در خلاقیت ۲۰ ساله ی خود ۲۰ نمایشنامه نوشته است. نمایشنامه های سینمایی و داستان ها و ترجمه ها و اشعار شاعری که در ۳۵ سالگی در گذشته است، یکسره از نابغگی وی خبر می دهد. او در ادبیات قرن ۲۰ سازنده ی متن بود. درامنسی بود که تسلط تکنیک صحنه بود و می توانست میزان را احساس کند و صحنه را بخوبی می دید. نمایشنامه های وی را در تمام ادوار می توان به صحنه گذاشت.

سپس پروفسور بدرخان احمدلی از دلایلی که جبارلی را به رشته ی ترجمه آورده است، سخن گرفت: جبارلی داستان ها و نمایشنامه های خوبی می نوشت. پس او چرا به رشته ی ترجمه آمد ؟در سال ۱۹۲۰ بعد از آنکه در آذربایجان شوروی جا به جا شد، مجلات ادبی و روزنامجات زیر شعار "پرولتار های تمام کشور ها متصل شوید" کار می کردند. جبارلی از حزب مساوات بود و یکی از سونوگرافی های جمهوری مردمی بوده است. از این لحاظ مراجعه جبارلی به مترجمی ممکن بود. چون در سال های دهه ی ۲۰ او فقط با درآمدی که فقط از ترجمه ها به دست آورده بود ، خانواده را اداره کرده بود. زبان روسی را خوب می دانست. آمدن وی به درامنویسی از آن سرچسمه می گرفت که اوبه درامنویسی دنیا بلد بود. مونولوگ و دیالوگ ها در نمایشنامه های او در سطح شکسپیر می باشد. هنگام ترجمه هم در حد ممکن از کلمات عربی و فارسی استفاده نمی کرد  و حروف ترکی به کار می برد.

مذاکرات با سخنرانی ولایت حاجی اف ادامه یافته است. او از مناسبت جبارلی به کار ترجمه سخن گفته است: برای او ترجمه نه تنها رساندن فکر بود، بلکه هم برای ابداع کلمات میدانی بوده است. در این خصوص همیشه از ترجمه مانند وسیله ای استفاده کرده است.

به فکر من به نثر آذربایجان لحظات شعری  و روانی را هم جبارلی آورده است. این جهات به خلاقیت ترجمه ی او هم تاثیر کرده است. او در اثری که ترجمه می کرد طلب ژانر را در نظر می گرفت و کلمه را جوری بر می گزید که پویایی گم نشود. یعنی جبارلی بیش از حد یک مترجمی خلاق بود".

سپس در گردهمایی مذاکرات با سخنرانی های یاشار علی اف، ماهر قره اف، زاهد سریتورپاق، علی سمید  کور، ایمر محمد لی و دیگران ادامه داشته است.

در آخر از کارکنان بنیاد ترجمه بهلول سیف الدین اوغلو که از نوادگان جبارلی می باشد، از خلاقیت و زندگانی ادیب برجسته سخن گرفته و برای تشکیل یک همچین رویداد به شرکت کنندگان ابراز تشکر و قدردانی کرده است.

 

سوینج فدای

 

مقالات دیگر