شهر خدا

شهر باکو در قرن پنجم به وجود آمده است. این شهر که در حال حاضر پایتخت جمهوری آذربایجان است، در زمان‌های مختلف مرکز دولت شیروان‌شاهان، مرکز خانات باکو و مرکز فرمانداری روسیه در باکو بوده است.

قدیمی ترین ساختمان باکو که تا به امروز به ما رسیده است، سنگ بنای قلعۀ دختر محسوب می‌شود. پس از انتقال شیروان‌شاهان در قرن پانزدهم از شاماخی به باکو، کارهای جدیدی در قسمت معماری باستانی قلعه صورت گرفته است.

در قرن نوزدهم، با توسعه صنعت نفت در شبه جزیره آبشرون، زندگی اجتماعی و فرهنگی شهر نیز احیا شد. توسعه اقتصادی فوری شهر، باعث ایجاد بهبود شرایط برای سرمایه‌گذاری در شهر توسط میلیونرها مانند امانوئل نوبل، حاجی زین العابدین تقی‌یف، موسی نقی‌یف، مرتضی مختاراف، شمسی اسدولایف و دیگر میلیونرها به وجود آورد. در شهر مجتمع‌ها و ساختمان‌های متعدد جدیدی ساخته شد. در شهرهای مختلف آذربایجان براساس سفارشات خیرین، بیمارستان‌ها، مجتمع‌های مسکونی و مدارس زیادی ساخته شد.

دیدگاه‌های مختلفی در مورد منشأ نام باکو وجود دارد. در زبان فارسی، فرم اصلی این نام به عنوان کلمه بگوان مورد استفاده قرار گرفته است. این کلمه به عنوان شهر خدا معنی شده است. یکی دیگر از دیدگاههای ریشه‌شناسی نام باکو در منابع کهن فارسی، شهر باد است که از آن به نام بادکوبه نام برده شده است. از آنجا که باکو در قرن پنجم میلادی تأسیس شده است، از آن زمان تاکنون کلمه بادکوبه مورد استفاده قرار گرفته است.

یافته‌های باستان‌شناسی در قلمرو شبه جزیره آبشرون نشان می دهد که این منطقه مسکونی یک منطقۀ باستانی بوده است. پیراللهی، اطراف دریاچه زیغ، شوالان، مردکان، بینه‌قدی، امیرجان و در جاهای دیگر آثار باستان‌شناسی از هزاره‌های III-I قبل از میلاد پیدا شده است. برخی از محققان باکو را با قایتارا (گانگارا)، آلبانی، باروکا و با دیگر جاها یکی دانسته‌اند. آرامگاه ساسانی مربوط به قرن‌های V-VII که در باکو یافت شده است، نشان می‌دهد که در آن دوره نیز این منطقه مورد استفاده و مسکونی بوده است. از لحاظ تاریخی، باکو یکی از بزرگترین شهرهای شرق بود. تولید نفت و نمک در اقتصاد شهر باکو، جایگاه مهمی را به خود اختصاص می‌داد. به گفته و اطلاعات سیاح عرب، ابو دولف (قرن پنجم)، از دو میدان نفتی در باکو سالانه تقریبا 720،000 درهم به درآمد به خزانه می‌رفته است که باعث ایجاد رونق در شهر می‌شده است. تجارت و صنایع دستی باعث توسعه روابط فئودالی می‌شده است. باکو در تقاطع تجارت بین المللی واقع شده است. از این رو نقش مهمی در روابط تجاری بین کشورهای شرقی و غربی ایفا می‌کرده است. بازرگانانی از خزر، اسلاوی، بیزانس، چین، عراق، سوریه، جنوا، ونیز، ایران و هند به باکو می‌آمده‌اند.

سوینج فدائی.

 

برگردان: ع.ملک‌اف. 

مقالات دیگر